• Post last modified:18/04/2020
  • Post category:Wzorce
  • Post comments:0 Komentarzy

Module design pattern jest jednym z tych wzorców projektowych, którego nieświadomie używamy niemal codziennie. Głównym celem korzystania z tego wzorca jest zapewnienie w naszych aplikacjach logicznego podziału całego kodu na mniejsze części. Kolejną ważną rzeczą dotyczącą tego wzorca jest eksponowanie innym modułom aplikacji tylko wybranych zmiennych i metod. Pozostała część kodu powinna zostać prywatna i zablokowana przed próbą modyfikowania poza modułem.

Wzorce projektowe JavaScript

Wpis ten jest częścią serii wpisów dotyczących wzorców projektowych stosowanych w JavaScript. Pozostałe wzorce oraz ich opis można znaleźć na głównej stronie całej serii.

Czym jest moduł?

Moduł w kontekście omawianego wzorca projektowego jest samodzielną jednostką kodu, odpowiedzialną za (najlepiej) pojedynczą funkcjonalność aplikacji. Moduły komunikują się ze sobą w celu stworzenia działającego systemu. Zgodnie z założeniami module design pattern, moduły posiadają publicznie dostępne metody bądź zmiennie (API modułu), przez które inne moduły mogą komunikować się z prywatną częścią kodu. Funkcje oraz zmienne które mają zostać prywatne mogą być odczytywane oraz zmieniane tylko przez publiczne API modułu.

To co napisałem wyżej jest podejściem teoretycznym omawianego zagadnienia. JavaScript jest dynamicznie rozwijającym się językiem, więc implementacja ww. wzorca zmieniała się wraz z kolejnymi wersjami JavaScript. Bez wchodzenia jakoś głęboko w szczegóły omówimy teraz chronologicznie sposoby na zapewnienie modułowości naszego kodu.
Będą to:

  • IIFE
  • CommonJS
  • ES Modules

Immediately Invoked Function Expression (IIFE)

Pierwszym omówionym podejściem będzie IIFE. Ta przyjemnie brzmiąca dla ucha nazwa to nic innego niż zdefiniowanie funkcji oraz natychmiastowe jej wywołanie. W tym przypadku możemy osiągnąć efekt prywatnie dostępnych zmiennych dzięki zastosowaniu tzw. domknięcia (ang: closure). Dwa słowa dla osób które pierwszy raz słyszą o domknięciach. Domknięciem jest funkcja, która posiada dostęp do zakresu zmiennych funkcji wewnątrz której została wywołana (dostęp do tzw. parent scope). Schemat takiej funkcji będzie wyglądał następująco:

/** IIFE */
(function() {

    // Zmienne i funkcje prywatne.
  	// Brak dostępu do tej części poza modułem (poza IIFE)

    return {
      // Zmienne i funkcje publiczne - API naszego modułu.
      // Poprzez metody zwracane z modułu możemy modyfikować dane prywatne 
    }

})(); // natychmiastowe wywołanie funkcji

Spójrzmy teraz na prawdziwą implementację tego rozwiązania. Zmienna heroes jest dostępna tylko wewnątrz funkcji która zostaje natychmiastowo wywołana po swoim stworzeniu. Funkcja ta zwraca obiekt z metodami jako własnościami (properties). Metody te mają dostęp do zmiennej heroes po wywołaniu IIFE właśnie poprzez domknięcie.

const myHeroes = (function() {
  // prywatne zmienne
  const heroes = [];

  // zwrócony obiekt będzie publiczny
  // i dostępny dla innych modułów 
  return {
      addHero: function(hero) {
          heroes.push(hero);
      },
      getHero: function() {
          return heroes;
      }
  };
})();  // natychmiastowe wywołanie funkcji

myHeroes.addHero("Superman");
myHeroes.addHero("Batman");
myHeroes.addHero("Rumcajs");
console.log(myHeroes.getHero()); // ["Superman", "Batman", "Rumcajs"]
console.log(myHeroes.heroes); // undefined

Przy korzystaniu z IIFE możemy rozwinąć koncepcję Module Pattern do Revealing Module Pattern. W tym wzorcu zwracany obiekt z publicznymi metodami nie zawiera implementacji tychże metod. Logika tych metod jest napisane w prywatnej części modułu. Następnie zwracamy tylko te funkcje które chcemy zwrócić jako wartość klucza obiektu. Powyższy przykład będzie wtedy wyglądał następująco:

const myHeroes = (function() {

  // prywatne zmienne i metody 
  const heroes = [];

  function addItem(hero) {
      heroes.push(hero);
  }

  function getItems() {
      return heroes;
  }

  // zwrócony obiekt będzie publiczny
  // i dostępny dla innych modułów 
  return {
      addHero: addItem,
      getHero: getItems
  };
})();  // natychmiastowe wywołanie funkcji

myHeroes.addHero("Superman");
myHeroes.addHero("Batman");
myHeroes.addHero("Rumcajs");
console.log(myHeroes.getHero()); // ["Superman", "Batman", "Rumcajs"]
console.log(myHeroes.heroes); // undefined

IIFE były pierwszym sposobem na osiągnięcie czegoś podobnego na wzór klasy w językach obiektowych. Problemem jednak dalej była modułowość. Najczęściej takie funkcje były umieszczone w jednym pliku i każdy z takich plików był ładowany przez <script> tag w głównym pliku HTML. Ważne było zachowanie odpowiedniej kolejności script tagów. Metody i zmienne z innych modułów można było współdzielić między sobą przypinając je do obiektu document przeglądarki. Nie było to jednak zbyt optymalne rozwiązanie. Problem został po części rozwiązany z pomocą CommonJS.

CommonJS

CommonJS jest standardem, którego celem było umożliwienie tworzenia pojedynczych modułów per plik. Plik ten zawierał całą logikę naszego modułu i była ona prywatna – niedostępna nigdzie poza modułem. To co ma być dostępne poza modułem jest eksportowane z pliku. Jeżeli dany moduł zależy od innego modułu, wtedy importuje to co ten inny moduł eksportuje. Zmienne i metody nie eksportowane z pliku nie mogą być bezpośrednio modyfikowane nigdzie poza modułem. Wracając do naszego przykładu z listą bohaterów:

// --- Plik myHeroes.js ---
const heroes = [];

function addItem(hero) {
  heroes.push(hero);
}

function getItems() {
  return heroes;
}

// Eksport danych które mają być dostępne poza modułem.
// Wszystko co chcemy udostępnić z tego modułu "podpinamy" pod "module.exports"
module.exports = {  
  addHero: addItem,
  getHero: getItems
}

// --- Plik heroUtils.js ---
const myHeroes = require("./myHeroes"); // import publicznych danych z myHeroes.js

myHeroes.addHero("Superman");
myHeroes.addHero("Batman");
myHeroes.addHero("Rumcajs");

console.log(myHeroes.getHero()); // ["Superman", "Batman", "Rumcajs"]
console.log(myHeroes.heroes); // undefined

CommonJS jest od razu wbudowany w NodeJS, więc jest zapewne znany osobom korzystającym często z Node. CommonJS posiada dwie zasadnicze wady. Po pierwsze nie jest on domyślnie wspierany przez przeglądarki. Po drugie działa synchronicznie, a więc wszystkie wywołania require blokują główny wątek JavaScript. Z rozwiązaniem przychodzą nam tutaj narzędzia znane jako module bundlers. Głównym celem takich narzędzi jest zebranie wszystkich plików poszczególnych modułów występujących w aplikacji i spakowanie je w jeden plik, który następnie jest ładowany w pliku HTML. Dzięki temu pliki nie muszą wywoływać require po zasoby z innego pliku, gdyż wszystkie dane są w jednym pliku.
Przykładami takich narzędzi są webpack oraz parcel.

ES6 Modules

CommonJS jest powszechnie używany obecnie głównie z NodeJS. Wraz z nadejściem specyfikacji dla JavaScript w wersji ES6 w końcu doczekaliśmy standardu wspieranego przez przeglądarki oraz działającego w sposób asynchroniczny.

ES6 Modules, bo o tym mowa, jest obecnie najpopularniejszym sposobem na dzielenie naszej aplikacji na moduły. Jego użycie jest bardzo podobne do tego znanego z CommonJS. Największą różnicą jest sposób eksportowania danych. W CommonJS eksportowaliśmy jeden obiekt na samym końcu pliku:

/*  logika modułu... */
module.exports = { /* tutaj umieszczmy rzeczy które chcemy udostępnić */ }

W przypadku modułów ES6 możemy importować w dowolnym miejscu pliku. Do tego mamy dwa rodzaje eksportów:

  • default export
  • named exports

Default export może zostać użyty tylko raz. Jest to główna rzecz eksportowana z komponentu. Jako, że dopuszczalny jest tylko jeden domyślny eksport, możemy importować go używając dowolnej nazwy.

Named export może być wykonywany wielokrotnie w jednym pliku (jednym module). Importując tak udostępnione rzeczy musimy już podawać dokładne nazwy.

Wszystko na pewno rozjaśni się na przykładzie:

// --- plik myHeroes.js --- 
const heroes = []; // prywatna wartość - dostępna tylko wewnątrz modułu

const heroSlogan = "WE ARE HEROES"; // patrz linia nr. 14

export function addItem(hero) { // named export, funkcja będzie publiczna
  heroes.push(hero);
}

export function getItems() { // named export, funkcja będzie publiczna
  return heroes;
}

export default heroSlogan; // default export, wartość będzie publiczna

// --- plik heroUtils.js ---
import slogan, { addItem as addHero, getItems } from "./myHero2";

addHero("Superman");
addHero("Batman");
addHero("Rumcajs");

console.log(getItems()); // ["Superman", "Batman", "Rumcajs"]
console.log(slogan); //  "WE ARE HEROES"

const data = 'myData';

export default data; // moduł może jednocześnie importować oraz eksportować dane

Plik myHeroes.js jest modułem eksportującym dwie funkcje jako named exports oraz jedną stałą jako default export. W pliku heroUtils.js widzimy w jaki sposób są one importowane.

Stała heroSlogan jest eksportowana domyślnie, więc może być zaimportowana przy użyciu dowolnej nazwy. W naszym przypadku użyliśmy nazwy slogan.

Dwie funkcje addItem oraz getItem są eksportowane jako nie domyślne, więc musimy zaimportować je podając ich dokładne nazwy. Podczas importu możemy również zmienić aktualną nazwę na taką która nam bardziej odpowiada. Tutaj zamiana nazwy addItem na addHero.

W przypadku gdy moduł posiada bardzo dużą liczbę eksportowanych metod, nie musimy importować wszystkich funkcji podając ich nazwy, może skorzystać z poniższej notacji:

import * as bigModule from './bigModuleFile.js';

bigModule.method1();
bigModule.method99();


Jak widać wzorzec Module design pattern może przyjmować różne postacie. Główne założenie jednak zawsze zostaje takie samo – starajmy się pisać modularny, re-używalny kod oraz upubliczniajmy (w kontekście aplikacji) tylko potrzebne dane. Nasz kod będzie wtedy bardziej czytelny i bardziej odporny na błędy.

Kamil Józwik

Front end developer👨‍💻 Autor kursów na frontschool.pl, małego narzędzia dla programistów - frontbook.dev oraz kolejnych postów na tym blogu. Ulubiony stos technologiczny to React wraz z TypeScript oraz wszystko, co "nowe" w tym pięknym dynamicznym front end-owym świecie 🙂
Subscribe
Powiadom o
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments